1. 2026 жылғы 8 маусымнан не өзгереді
2026 жылғы 8 маусымнан бастап ҚР Еңбек кодексінің 26-бабы 1-1-тармақпен толықтырылды: жеке тұлғамен азаматтық-құқықтық шарт жасасуға жол берілмейді, егер онда Кодекстің 27-бабындағы еңбек шартының кемінде бір белгісі болса. Мұндай белгісі бар шарт атауына қарамастан еңбек шарты деп танылады.
Маңыздысы: қайта саралау заң күшімен жүреді, бөлек сот шешімі қажет емес. Еңбек инспекциясы мен мемлекеттік кірістер органдары шарттың атауын емес, қатынастардың нақты моделін бағалайды.
2. ГПХ-ны еңбек шарты деп тану белгілері
27-бап еңбек қатынастарының белгілеріне, атап айтқанда, мыналарды жатқызады:
- жұмысты белгілі мамандық, біліктілік немесе лауазым бойынша жеке орындау;
- штатқа енгізу және тұрақты еңбек функциясын атқару;
- еңбек тәртібіне, кестеге және жұмыс берушінің нұсқауларына бағыну;
- нақты нәтиже үшін емес, еңбек процесі үшін (жалақы сияқты тұрақты) төлем.
Шартты еңбек шартына айналдыру үшін бір белгінің болуы жеткілікті.
3. Кімді штатқа ауыстыру керек
Тәуекелге біржолғы және жобалық орындаушылар емес, нақты қызметкер ретінде жұмыс істейтіндер түседі: кесте бойынша жұмыс істейді, компания кеңсесінде жұмыс орнын алады, тәртіпке бағынады, бір функцияны тұрақты атқарады және тұрақты тіркелген төлем алады. Ондай адамдарды еңбек шартымен штатқа рәсімдеген дұрыс (enbek.kz ЕЕШД-да тіркеумен). Ал нәтижеге бағытталған нағыз тәуелсіз жұмыс — кестесіз әрі бағынусыз біржолғы және жобалық қызметтер — бұдан әрі де ГПХ бойынша немесе өзін-өзі жұмыспен қамтығандармен жүргізілуі мүмкін.
4. Бұзушылық немен қатер төндіреді
- Әкімшілік айыппұл. Еңбек қатынастарын рәсімдеу тәртібін бұзғаны үшін ҚР Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексі бойынша жауапкершілік көзделген. Бағалаулар мен БАҚ хабарламалары бойынша, кәсіпкерлік субъектілері үшін бұл шамамен 30–150 АЕК (2026 жылы — шамамен 129 750-ден 648 750 теңгеге дейін) бизнес мөлшеріне қарай, ал жыл ішінде қайталанған жағдайда сома екі есеге артады.
- Қосымша есептеулер. «Жасырын» еңбек қатынастарының бүкіл кезеңі үшін әлеуметтік салық, міндетті зейнетақы жарналары (соның ішінде жұмыс берушінің МЗЖ), әлеуметтік аударымдар және МӘМС жарналары қосымша есептелуі мүмкін.
- Қызметкер алдындағы міндеттемелер. Еңбек кепілдіктері туындайды: ақылы демалыс (немесе пайдаланылмаған демалыс үшін өтемақы) және т.б.
5. Бизнеске қазір не істеу керек
- ГПХ шарттарына аудит жүргізіңіз: мәні процесті емес, нәтижені сипаттауы тиіс; кесте, жұмыс орны және бағыну туралы тұстарды алып тастаңыз.
- «ГПХ-дағы тұрақты қызметкерлерді» штатқа ауыстырып, еңбек шарттарын ЕЕШД-да тіркеңіз.
- Шынайы тәуелсіз орындаушылар үшін жобалық моделді және дұрыс құжат айналымын сақтаңыз (нәтижеге шарт, акт, чек).
- Орындаушының мәртебесі мен қызмет түрін тексеріңіз. Өзін-өзі жұмыспен қамтығандармен жұмыс нұсқаулығын қараңыз.
6. Мұнда өзін-өзі жұмыспен қамтығандар қайда
Тыйым еңбек қатынастарын алмастыруға қатысты, өзін-өзі жұмыспен қамтығандармен жұмыстың өзіне емес. Арнаулы салық режимі бойынша оларды тарту заңды — егер бұл шынымен еңбек қатынастарының белгілерінсіз тәуелсіз орындаушы болса.
Ресми дереккөздер: ҚР Еңбек кодексі (adilet.zan.kz, 26 және 27-баптар), ҚР Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексі (adilet.zan.kz), еңбек шарттарын тіркеу — enbek.kz. Айыппұл мөлшерлері сараптамалық бағалаулар бойынша берілген. Материал заңды кеңес болып табылмайды — бастапқы дереккөздермен салыстырыңыз немесе заңгерге жүгініңіз.