1. Қазақстанда кім өзін-өзі жұмыспен қамтыған
Өзін-өзі жұмыспен қамтыған адам — өзіне жұмыс істейтін, өз еңбегінен табыс табатын, қызметкер жалдамайтын және ЖК ашпайтын тұлға. 2026 жылғы 1 қаңтардан бастап мұндай адамдар үшін Қазақстанда жаңа Салық кодексімен (2025 жылғы 18 шілдедегі № 214-VIII Заң) енгізілген өзін-өзі жұмыспен қамтығандарға арналған арнайы салық режимі (АСР) қолданылады.
2024 жылға дейін осыған ұқсас рөлді бірыңғай жиынтық төлем (БЖТ) атқарған, бірақ ол жойылды. Жаңа режим басқаша: ол мобильді қосымшаға байланысты, есептілікті талап етпейді және шағын әрі тұрақсыз табысы бар адамдарға арналған — шеберлер, репетиторлар, курьерлер, таксистер, фотографтар, клинерлер және клиенттермен әрі компаниялармен тікелей жұмыс істейтін басқа мамандар.
Режимнің басты идеясы — заңды жұмысты қарапайым ету: бухгалтериясыз, декларациясыз, салық органына бармай. Табыс қосымшада чекпен тіркеледі, ал салық жүктемесі ең төмен деңгейде.
2. Режимді кім қолдана алады және шектеулер
АСР-ді жеке тұлға — Қазақстан Республикасының азаматы немесе қандас — мына үш шарт бір мезгілде орындалса қолдана алады:
- қызмет түрі бекітілген тізбеге кіреді (ҚР Үкіметінің 2025 жылғы 21 қарашадағы № 994 қаулысы — рұқсат етілген 40-қа жуық түр: курьерлер, жөндеу шеберлері, таксистер, репетиторлар, клинерлер, ветеринарлар, фотографтар және басқалар);
- жұмыс жалдамалы қызметкерлерсіз жүргізіледі;
- табыс айына 300 АЕК-тен (2026 жылы 1 297 500 теңге) және жылына 3 600 АЕК-тен (15 570 000 теңге) аспайды. АЕК — айлық есептік көрсеткіш; 2026 жылы ол 4 325 теңгеге тең.
Режим қамтымайтын жайттар:
- тізбеде жоқ қызмет, сондай-ақ лицензияланатын салалар (олар үшін ЖК немесе ЖШС керек);
- тауарларды қайта сату және агенттік шарттар бойынша жұмыс;
- қызметкер жалдау — команда пайда болса, ЖК тіркеу қажет;
- қолданыстағы ЖК-мен қатар қолдану — екеуін бір мезгілде қолдануға болмайды.
Табыс лимиттен асса, режимге құқық жоғалады, басқасына көшу керек — мысалы, ЖК үшін оңайлатылған декларацияға.
3. Қандай салық пен жарна төленеді
Режимнің ерекшелігі — нөлдік табыс салығы және бірыңғай 4% әлеуметтік төлем:
| Төлем | Мөлшерлеме |
|---|---|
| Жеке табыс салығы (ЖТС) | 0% |
| Міндетті зейнетақы жарналары (МЗЖ) | 1% |
| Жұмыс берушінің міндетті зейнетақы жарналары (ЖМЗЖ) | 1% |
| Әлеуметтік аударымдар (ӘА) | 1% |
| МӘМС жарналары | 1% |
| Барлығы | 4% |
Бұл 4% — «артық» салық емес, әлеуметтік қорғаныс: бір бөлігі БЖЗҚ-дағы зейнетақы шотыңызға, бір бөлігі медициналық сақтандыру мен әлеуметтік аударымдарға кетеді. Төлемдер табыс алынған айдан кейінгі айдың 25-інен кешіктірмей аударылады. Қолмен есептеудің қажеті жоқ — қосымша мұны қалыптастырылған чектер негізінде автоматты түрде жасайды.
4. e-Salyq Business арқылы есепке тұру
Тіркеу өте қарапайым әрі тегін:
- e-Salyq Business қосымшасын (ҚР Мемлекеттік кірістер комитеті) App Store немесе Google Play-ден жүктеп алыңыз.
- ЖСН бойынша кіріп, жеке басыңызды растаңыз.
- Тізбеден қызмет түрін таңдаңыз.
- Алынған төлемге алғашқы чекті қалыптастырыңыз — осы чектің күні режимнің басталу күні болып саналады.
Бөлек өтініш беріп, салық органына барудың қажеті жоқ. Алғашқы чектен бастап сіз ресми түрде өзін-өзі жұмыспен қамтыған боласыз және жеке тұлғалардан да, компаниялардан да төлем қабылдай аласыз, әр сомаға чек қалыптастырып.
5. Режимнің артықшылықтары мен кемшіліктері
Артықшылықтары:
- төмен жүктеме — ЖТС 0% және небәрі 4% әлеуметтік төлемдер;
- визитсіз және құжатсыз қарапайым онлайн тіркеу;
- декларация мен бухгалтерия жоқ — бәрі қосымшада;
- зейнетақы және медициналық өтіл қалыптасады — толық «көлеңкелі» табыстан айырмашылығы;
- заңды расталған табыс (чектер) несие, виза және жәрдемақыларға қажет.
Кемшіліктері:
- табыс лимиті — айына 300 АЕК және жылына 3 600 АЕК;
- қызметкер жалдауға және лицензияланатын қызметке болмайды;
- төмен мөлшерлемеге байланысты жинақтар аз — қаласаңыз ерікті түрде үстеуге болады;
- режим тек ҚР азаматтары мен қандастарға арналған.
6. Жиі қойылатын сұрақтар
Айда табыс болмаса, салық төлеу керек пе? Жоқ. Төлемдер тек қосымша арқылы өткізілген нақты сомаларға есептеледі.
Өзін-өзі жұмыспен қамтуды еңбек шартымен қоса алуға бола ма? Иә. Бұл — әртүрлі табыс көздері: негізгі жұмыста жарнаны жұмыс беруші төлейді, ал «өзіңізге» табысты e-Salyq Business арқылы өткізесіз.
Зейнетақы өтілі есептеле ме? Иә, міндетті зейнетақы жарналары (1%) БЖЗҚ-дағы шотыңызға түседі. Толығырақ — өзін-өзі жұмыспен қамтығандардың зейнетақысы туралы мақалада.
Мәртебеден қалай бас тартуға болады? Чек қалыптастыруды тоқтатып, қосымшада есептен шығу жеткілікті. Бұл үшін айыппұл жоқ.
Материал ҚР Салық кодексі (2025 жылғы 18 шілдедегі № 214-VIII Заң, 2026 жылғы 1 қаңтардан күшіне енген), ҚР Үкіметінің 2025 жылғы 21 қарашадағы № 994 қаулысы және басқа да қолданыстағы актілер негізінде дайындалған. 2026 жылғы маусымға өзекті. Бұл заңды кеңес емес — шешімдерді egov.kz, Мемлекеттік кірістер комитеті және бастапқы дереккөздермен салыстырыңыз.