Қазақстанда өзін-өзі жұмыспен қамтуды рәсімдейтін адамдарда жиі туындайтын алты сұрақты жинап, оларға 2026 жылғы қолданыстағы нормаларға сүйеніп жауап бердік.
1. Мәртебе АӘК-ке және аз қамтылған мәртебесіне әсер ете ме
Иә, өзін-өзі жұмыспен қамтыған адамның табысы есепке алынады. Атаулы әлеуметтік көмек (АӘК) жан басына шаққандағы табысы кедейлік шегінен төмен отбасыларға тағайындалады. Есептеуде отбасының барлық табысы, оның ішінде өзін-өзі жұмыспен қамтыған ретінде алынып, e-Salyq Business арқылы өткізілген табыс ескеріледі. Мәртебенің өзі құқықтан айырмайды — нақты сома маңызды. Отбасы АӘК алса, 1-ден 6 жасқа дейінгі әр балаға айына 1,5 АЕК қосымша төлем тиесілі.
2. Зейнетақы өтілі есептеле ме
Иә. Режим аясында өзін-өзі жұмыспен қамтыған адам міндетті зейнетақы жарналарын (МЗЖ 1%) және ЖМЗЖ (1%) төлейді, олар БЖЗҚ-ға түсіп, зейнетақы жинағын қалыптастырады. Бұл — заңды өзін-өзі жұмыспен қамтуды зейнетақы мүлдем жиналмайтын ресімделмеген табыстан ажыратады. Мөлшерлеме төмен болғандықтан жинақ баяу өседі, сондықтан қаласаңыз ерікті зейнетақы жарналарын жасауға болады.
3. Еңбек шартымен қоса алуға бола ма
Болады. Жалдамалы жұмыс пен өзін-өзі жұмыспен қамту — әртүрлі табыс көздері. Негізгі жұмыс орнында жарнаны жұмыс беруші төлейді, ал «өзіңізге» қосымша табысты қосымша арқылы өткізіп, оған 4% төлейсіз. Бұл заңды әрі жұмыстан шығуды талап етпейді.
4. Қарыздар мен тыйым кезінде болуға бола ма
Иә, қарыздың немесе атқарушылық іс жүргізудің болуы өзін-өзі жұмыспен қамтуды рәсімдеуге кедергі емес. Бірақ ескеру керек: заңды табыс «көрінетін» болады және атқарушылық іс жүргізу аясында оған өндіріп алу қолданылуы мүмкін. Сонымен бірге заң қаражаттың бір бөлігін қорғайды — табыстың кемінде 50%-ы сақталуы тиіс, ал әлеуметтік төлемдер мен жәрдемақыларға өндіріп алу қолданылмайды. Толығырақ — шот пен жалақы картасына тыйым салу туралы мақалада.
5. Шетелдік өзін-өзі жұмыспен қамтыған бола ала ма
Жоқ. Өзін-өзі жұмыспен қамтығандарға арналған арнайы салық режимі тек Қазақстан Республикасының азаматтары мен қандастарға арналған. Шетел азаматтары заңды қызмет үшін басқа нысандарды пайдалануы керек — мысалы, ЖК тіркеп, тиісті салық режимін, көші-қон заңнамасын ескере отырып.
6. Лицензияланатын қызметке ЖК керек пе
Иә. Өзін-өзі жұмыспен қамту режимі тек бекітілген тізбедегі қызмет түрлерін қамтиды және лицензияланатын салаларға қолданылмайды. Жұмысыңыз лицензия немесе рұқсат талап етсе (мысалы, тасымалдаудың кейбір түрлері, медициналық, күзет қызметтері), ЖК немесе ЖШС тіркеп, тиісті заңнама талаптарын орындау қажет.
Материал ҚР Салық кодексі (2025 жылғы 18 шілдедегі № 214-VIII Заң, 2026 жылғы 1 қаңтардан күшіне енген), ҚР Үкіметінің 2025 жылғы 21 қарашадағы № 994 қаулысы және басқа да қолданыстағы актілер негізінде дайындалған. 2026 жылғы маусымға өзекті. Бұл заңды кеңес емес — шешімдерді egov.kz, Мемлекеттік кірістер комитеті және бастапқы дереккөздермен салыстырыңыз.